Vì sao cùng một mức lương mà hai công cụ tính thuế ra số khác nhau?

Lương gross 30 triệu đồng/tháng, làm việc tại Vùng I, không có người phụ thuộc, đóng bảo hiểm trên toàn bộ lương và tính cho tháng 07/2026: thuế thu nhập cá nhân đúng là 635.000 đồng. Một phép tính khác cho ra 952.500 đồng thường là do vẫn sử dụng biểu thuế 7 bậc. Để biết kết quả nào đúng, bạn cần kiểm tra từng mức giảm trừ, tỷ lệ bảo hiểm và biểu thuế được áp dụng.

1. Những con số cần kiểm tra trước khi so sánh

Thuế thu nhập cá nhân (TNCN) từ tiền lương năm 2026 có nhiều thay đổi, nhưng không phải thay đổi nào cũng bắt đầu từ ngày 01/07/2026.

Luật Thuế TNCN số 109/2025/QH15 có hiệu lực chung từ ngày 01/07/2026. Riêng quy định liên quan đến thu nhập từ tiền lương, tiền công của cá nhân cư trú được áp dụng từ kỳ tính thuế năm 2026, căn cứ khoản 2 Điều 29 của Luật này.

Trong khi đó, mức tham chiếu dùng tính bảo hiểm xã hội (BHXH) và bảo hiểm y tế (BHYT) thay đổi từ ngày 01/07/2026 theo Nghị định 161/2026/NĐ-CP.

Bảng dưới đây là những mốc cần đối chiếu:

Căn cứ cho biểu thuế và giảm trừ là khoản 2 Điều 9, khoản 1 Điều 10, khoản 2 Điều 29 Luật 109/2025/QH15 và Nghị quyết 110/2025/UBTVQH15. Các mức bảo hiểm căn cứ điểm đ khoản 1 Điều 31, khoản 13 Điều 141 Luật BHXH 41/2024/QH15, khoản 2 Điều 5 Nghị định 158/2025/NĐ-CP, Nghị định 73/2024/NĐ-CP và khoản 2 Điều 3 Nghị định 161/2026/NĐ-CP.

Trong các tháng đầu năm 2026, hồ sơ khai thuế có thể đã được lập theo quy định trước khi Luật 109/2025/QH15 có hiệu lực. Khoản 2 Điều 70 Nghị định 253/2026/NĐ-CP quy định các hồ sơ tháng, quý đã khai, nộp theo quy định cũ trong giai đoạn này không phải nộp lại. Chênh lệch được điều chỉnh khi quyết toán thuế năm 2026.

Vì thế, khi so sánh kết quả của hai phép tính, cần phân biệt số thuế đã khấu trừ trong tháng với nghĩa vụ thuế xác định theo kỳ tính thuế cả năm.

2. Lỗi thứ nhất: Vẫn dùng biểu thuế TNCN 7 bậc

Biểu thuế 7 bậc từng được áp dụng cho thu nhập từ tiền lương, tiền công theo Luật Thuế TNCN năm 2007 và các văn bản sửa đổi, bổ sung. Từ kỳ tính thuế 2026, biểu lũy tiến từng phần được thay bằng 5 bậc tại khoản 2 Điều 9 Luật 109/2025/QH15.

Biểu thuế mới tính trên thu nhập tính thuế, không phải toàn bộ lương gross.

Cách nhận ra biểu cũ khá đơn giản. Biểu 7 bậc có các mốc 5 triệu, 10 triệu, 18 triệu đồng và xuất hiện thuế suất 15%, 25%. Biểu 5 bậc năm 2026 không còn hai thuế suất này.

Dùng biểu cũ làm thuế lệch bao nhiêu?

Giả định các trường hợp dưới đây đều là lương gross tháng 07/2026, làm việc tại Vùng I, đóng đủ ba loại bảo hiểm trên toàn bộ lương, không có người phụ thuộc và không có khoản thu nhập đặc biệt. Cả hai cách đều dùng mức giảm trừ bản thân 15,5 triệu đồng; chỉ thay biểu thuế.

Ví dụ với lương 30 triệu đồng:

• Bảo hiểm người lao động đóng: 30.000.000 × 10,5% = 3.150.000 đồng.
• Thu nhập tính thuế: 30.000.000 - 3.150.000 - 15.500.000 = 11.350.000 đồng.
• Thuế theo biểu 5 bậc: 10.000.000 × 5% + 1.350.000 × 10% = 635.000 đồng.
• Thuế theo biểu 7 bậc cũ: 5.000.000 × 5% + 5.000.000 × 10% + 1.350.000 × 15% = 952.500 đồng.

Chênh lệch 317.500 đồng không đến từ mức lương hay bảo hiểm. Nguyên nhân duy nhất trong ví dụ này là biểu thuế.

Tuy nhiên, với lương 20 triệu đồng, hai biểu lại cho cùng kết quả 120.000 đồng. Do thu nhập tính thuế chỉ là 2,4 triệu đồng, toàn bộ vẫn chịu thuế suất 5%.

Vì vậy, không nên chỉ nhập một mức lương thấp để kết luận công cụ đã cập nhật biểu thuế. Phép thử lương 30 triệu đồng có khả năng phát hiện lỗi rõ hơn.

3. Lỗi thứ hai: Vẫn giảm trừ gia cảnh 11 triệu đồng

Đây là một trong những nguyên nhân phổ biến khiến kết quả tính thuế TNCN sai dù biểu thuế đã được cập nhật.

Từ kỳ tính thuế 2026, mức giảm trừ gia cảnh theo Nghị quyết 110/2025/UBTVQH15 là:

• Giảm trừ bản thân: 15.500.000 đồng/tháng.
• Giảm trừ mỗi người phụ thuộc: 6.200.000 đồng/tháng.

Nghị quyết có hiệu lực từ ngày 01/01/2026. Từ ngày 01/07/2026, các mức này tiếp tục được quy định tại điểm a, b khoản 1 Điều 10 Luật 109/2025/QH15.

Mức 11 triệu đồng cho bản thân và 4,4 triệu đồng cho người phụ thuộc theo Nghị quyết 954/2020/UBTVQH14 không còn áp dụng cho kỳ tính thuế 2026.

Dùng giảm trừ cũ làm thuế báo thừa thế nào?

Các phép tính dưới đây giữ nguyên biểu thuế 5 bậc, Vùng I, lương đóng bảo hiểm bằng lương gross và kỳ tháng 07/2026. Chỉ mức giảm trừ bị thay bằng mức cũ.

Với lương 30 triệu đồng và một người phụ thuộc, tổng giảm trừ năm 2026 là 21,7 triệu đồng mỗi tháng.

Cách tính đúng:

1. Bảo hiểm: 30.000.000 × 10,5% = 3.150.000 đồng.
2. Tổng giảm trừ: 15.500.000 + 6.200.000 = 21.700.000 đồng.
3. Thu nhập tính thuế: 30.000.000 - 3.150.000 - 21.700.000 = 5.150.000 đồng.
4. Thuế TNCN: 5.150.000 × 5% = 257.500 đồng.

Khi dùng mức giảm trừ cũ, tổng giảm trừ chỉ còn 15,4 triệu đồng. Thu nhập tính thuế tăng thành 11,45 triệu đồng và thuế là 645.000 đồng.

Phép thử ở ranh giới không phải nộp thuế

Với giả định không có người phụ thuộc, đóng bảo hiểm trên toàn bộ lương và làm tròn tiền đến đơn vị đồng, mức gross khoảng 17.318.436 đồng/tháng là ranh giới để thu nhập sau bảo hiểm xấp xỉ mức giảm trừ 15,5 triệu đồng.

Một phép tính dùng mức mới sẽ cho thuế 0 đồng sau làm tròn. Phép tính dùng giảm trừ 11 triệu đồng sẽ báo khoảng 225.000 đồng.

Đây là phép thử theo giả định cụ thể, không phải mức lương miễn thuế áp dụng cho tất cả người lao động. Người có khoản thu nhập không chịu thuế, khoản miễn thuế, mức đóng bảo hiểm khác hoặc người phụ thuộc hợp lệ sẽ có kết quả riêng.

4. Lỗi thứ ba: Dùng trần đóng bảo hiểm 46,8 triệu đồng cho tháng 07/2026 trở đi

Mức trần đóng bảo hiểm là khoản dễ bị bỏ sót khi cập nhật vì không nằm trực tiếp trong biểu thuế TNCN.

Điểm đ khoản 1 Điều 31 Luật BHXH 41/2024/QH15 quy định tiền lương làm căn cứ đóng BHXH bắt buộc cao nhất bằng 20 lần mức tham chiếu. Khoản 5 Điều 14 Luật BHYT, được sửa đổi tại khoản 12 Điều 1 Luật 51/2024/QH15, cũng quy định trần đóng BHYT là 20 lần mức tham chiếu.

Khi mức tham chiếu vẫn bằng lương cơ sở theo khoản 13 Điều 141 Luật BHXH 41/2024/QH15, hai giai đoạn năm 2026 được tính như sau:

• Tháng 01 - 06/2026: 2.340.000 × 20 = 46.800.000 đồng.
• Từ tháng 07/2026: 2.530.000 × 20 = 50.600.000 đồng.

Lương cơ sở mới được quy định tại khoản 2 Điều 3 Nghị định 161/2026/NĐ-CP.

Như vậy, mức 46,8 triệu đồng đúng hay sai tùy lúc áp dụng. Nó đúng cho các tháng đầu năm 2026, nhưng không còn đúng khi dùng làm trần BHXH, BHYT từ ngày 01/07/2026.

Ví dụ: Lương 60 triệu đồng có thể lệch net gần 289.000 đồng

Giả định người lao động hưởng lương gross 60 triệu đồng trong tháng 07/2026 tại Vùng I, có một người phụ thuộc hợp lệ, toàn bộ lương là căn cứ đóng bảo hiểm và không có khoản thu nhập đặc biệt.

Theo điểm a khoản 1 Điều 33 Luật BHXH 41/2024/QH15, người lao động đóng BHXH 8%; mức BHYT người lao động đóng là 1,5% theo Điều 13 Luật BHYT và quy định mức đóng hiện hành; bảo hiểm thất nghiệp (BHTN) là 1% theo Điều 33 Luật Việc làm 74/2025/QH15.

Tính với trần đúng 50,6 triệu đồng:

1. BHXH: 50.600.000 × 8% = 4.048.000 đồng.
2. BHYT: 50.600.000 × 1,5% = 759.000 đồng.
3. BHTN: 60.000.000 × 1% = 600.000 đồng.
4. Tổng bảo hiểm: 5.407.000 đồng.
5. Thu nhập tính thuế: 60.000.000 - 5.407.000 - 21.700.000 = 32.893.000 đồng.
6. Thuế TNCN: 10.000.000 × 5% + 20.000.000 × 10% + 2.893.000 × 20% = 3.078.600 đồng.
7. Lương net: 60.000.000 - 5.407.000 - 3.078.600 = 51.514.400 đồng.

Khi giữ nguyên toàn bộ giả định nhưng thay trần 50,6 triệu đồng bằng 46,8 triệu đồng:

Dấu cộng ở dòng lương net cho thấy phép tính dùng trần cũ báo số tiền thực nhận cao hơn đúng 288.800 đồng.

Chênh lệch xảy ra vì bảo hiểm bị trừ ít hơn, nhưng đồng thời thu nhập tính thuế lại cao hơn. Hai khoản này tác động ngược chiều nhau.

Phép thử nhanh: Nhập lương gross 100 triệu đồng tại Vùng I, kỳ tháng 07/2026, đóng bảo hiểm trên toàn bộ lương. Riêng dòng BHXH 8% phải bằng 4.048.000 đồng. Kết quả 3.744.000 đồng cho thấy phép tính vẫn sử dụng trần 46,8 triệu đồng.

5. Lỗi thứ tư: Vẫn lấy doanh thu 500 triệu đồng làm ngưỡng thuế hộ kinh doanh

Không chỉ phép tính thuế lương, các phép tính cho hộ kinh doanh cũng dễ sai do giữ lại ngưỡng doanh thu của quy định trước đó.

Đối với năm 2026, hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh có doanh thu năm từ 1 tỷ đồng trở xuống không phải nộp thuế TNCN và thuộc diện không chịu thuế giá trị gia tăng (GTGT) theo ngưỡng doanh thu.

Căn cứ là Điều 3, khoản 1 Điều 4 Nghị định 68/2026/NĐ-CP sau khi được sửa đổi bởi khoản 1 Điều 1 Nghị định 141/2026/NĐ-CP và Luật 09/2026/QH16.

Nghị định 141/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 01/01/2026, dù được ban hành ngày 29/04/2026. Mức 500 triệu đồng trong Nghị định 68/2026/NĐ-CP là quy định trung gian đã được sửa đổi.

Trước năm 2026, ngưỡng doanh thu phổ biến để xác định nghĩa vụ GTGT, TNCN của hộ kinh doanh là 100 triệu đồng/năm theo Thông tư 40/2021/TT-BTC.

Hộ kinh doanh doanh thu 800 triệu đồng phải nộp bao nhiêu?

Giả định một hộ kinh doanh phân phối hàng hóa, là cá nhân cư trú, tổng doanh thu năm 2026 đạt 800 triệu đồng, không phát sinh loại thuế đặc thù khác.

Kết quả đúng:

• Thuế GTGT: 0 đồng.
• Thuế TNCN: 0 đồng.
• Tổng hai loại thuế: 0 đồng.

Trường hợp này không có nghĩa hộ được bỏ qua nghĩa vụ quản lý thuế. Khoản 1 Điều 8 và khoản 1 Điều 9 Nghị định 68/2026/NĐ-CP, sau khi sửa đổi bởi Nghị định 141/2026/NĐ-CP, vẫn quy định trách nhiệm thông báo doanh thu thực tế với cơ quan thuế theo trường hợp tương ứng.

Một phép tính sai dùng ngưỡng 500 triệu đồng có thể cho kết quả khác hẳn. Giả định hàng hóa thuộc diện được giảm 20% mức tỷ lệ tính GTGT theo khoản 2 Điều 1 Nghị định 174/2025/NĐ-CP, tỷ lệ GTGT còn 0,8% thay vì 1%.

Khi đó:

1. GTGT tính sai theo ngưỡng cũ: 800.000.000 × 0,8% = 6.400.000 đồng.
2. TNCN trước giảm thuế, tính trên phần vượt 500 triệu đồng: (800.000.000 - 500.000.000) × 0,5% = 1.500.000 đồng.
3. Trường hợp phép tính vẫn áp dụng chính sách giảm 30% TNCN của kỳ tính thuế 2026, số TNCN giả định còn 1.050.000 đồng.
4. Tổng thuế sai do chỉ giữ ngưỡng 500 triệu đồng, nhưng đã cập nhật chính sách giảm 30%, là 7.450.000 đồng.

Nếu phép tính còn bỏ qua chính sách giảm 30% thuế TNCN, tổng thuế hiển thị có thể là 7.900.000 đồng. Kết quả này mắc đồng thời hai lỗi, không còn là sai riêng ngưỡng doanh thu.

Khoản 1 Điều 4 Nghị định 141/2026/NĐ-CP cũng quy định cách xử lý tiền thuế đã nộp đối với hộ có doanh thu không vượt ngưỡng mới nhưng đã khai, nộp theo Nghị định 68/2026/NĐ-CP.

6. Lỗi thứ năm: Tính thuế TNCN hộ kinh doanh trên toàn bộ doanh thu

Ngay cả khi đã cập nhật ngưỡng 1 tỷ đồng, một phép tính vẫn có thể sai vì áp tỷ lệ TNCN lên toàn bộ doanh thu.

Theo điểm a khoản 3 Điều 7 Luật 109/2025/QH15 và khoản 3 Điều 4 Nghị định 68/2026/NĐ-CP, được sửa đổi bởi Nghị định 141/2026/NĐ-CP, cá nhân kinh doanh có doanh thu trên 1 tỷ đồng đến 3 tỷ đồng, khi áp dụng phương pháp tính thuế theo tỷ lệ trên doanh thu, được trừ 1 tỷ đồng trước khi tính thuế TNCN.

Đối với hoạt động phân phối, cung cấp hàng hóa, thuế suất TNCN là 0,5% theo điểm b khoản 3 Điều 7 Luật 109/2025/QH15.

Công thức là:

Thuế TNCN trước các khoản giảm thuế = (Doanh thu năm - 1 tỷ đồng) × 0,5%

Phần trừ 1 tỷ đồng này không được áp dụng tương tự để trừ khỏi doanh thu tính GTGT của hộ đã vượt ngưỡng. Thuế GTGT và TNCN có căn cứ tính khác nhau.

Ví dụ: Doanh thu 1,5 tỷ đồng năm 2026

Giả định hộ kinh doanh chỉ phân phối hàng hóa, doanh thu năm 2026 là 1,5 tỷ đồng, lựa chọn phương pháp TNCN tính theo tỷ lệ doanh thu và toàn bộ hàng hóa đủ điều kiện giảm mức tỷ lệ GTGT theo Nghị định 174/2025/NĐ-CP.

Các bước tính:

1. Doanh thu tính TNCN: 1.500.000.000 - 1.000.000.000 = 500.000.000 đồng.
2. Thuế TNCN trước giảm: 500.000.000 × 0,5% = 2.500.000 đồng.
3. Thuế GTGT: 1.500.000.000 × 0,8% = 12.000.000 đồng.

Còn một bước bắt buộc phải kiểm tra trong năm 2026: giảm 30% thuế TNCN từ kinh doanh.

Khoản 1 Điều 1 Nghị quyết 43/2026/QH16 và Điều 2 Nghị định 398/2026/NĐ-CP quy định giảm 30% số thuế TNCN phải nộp từ kinh doanh cho cá nhân cư trú có doanh thu năm không quá 10 tỷ đồng, áp dụng cho kỳ tính thuế 2026 và 2027. Nghị định 398/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 29/10/2026.

Số thuế sau giảm của hộ trong ví dụ là:

• Thuế TNCN được giảm: 2.500.000 × 30% = 750.000 đồng.
• Thuế TNCN còn phải nộp: 2.500.000 - 750.000 = 1.750.000 đồng.
• Thuế GTGT vẫn là 12.000.000 đồng.
• Tổng hai loại thuế sau giảm: 13.750.000 đồng.

Mức giảm 30% áp dụng cho thuế TNCN từ hoạt động kinh doanh đủ điều kiện, không phải giảm 30% thuế GTGT hay thuế TNCN từ tiền lương.

Sai sót làm lệch bao nhiêu?

Bảng dưới đây so sánh các hộ phân phối hàng hóa, doanh thu năm 2026 từ trên 1 tỷ đến 3 tỷ đồng, cùng đủ điều kiện giảm 30% TNCN theo Nghị định 398/2026/NĐ-CP.

Trong cả ba phép thử, cách tính sai trên toàn bộ doanh thu làm TNCN sau giảm cao hơn đúng 3.500.000 đồng/năm.

Mức giảm thuế 30% được xác định theo doanh thu năm thực tế và điều kiện quy định tại Điều 2 Nghị định 398/2026/NĐ-CP. Cá nhân đã kê khai mà chưa áp dụng giảm thuế có thể khai bổ sung hoặc xác định khi quyết toán theo điểm d khoản 4 Điều 2 Nghị định này.

Đối với doanh thu không quá 3 tỷ đồng, pháp luật còn cho phép lựa chọn phương pháp tính TNCN theo thu nhập tính thuế nhân thuế suất trong trường hợp đáp ứng quy định tại khoản 3 Điều 7 Luật 109/2025/QH15. Phải xác định phương pháp trước khi so sánh, không dùng đáp số theo tỷ lệ doanh thu để kết luận mọi trường hợp đều sai.

Tính thuế GTGT và TNCN hộ kinh doanh năm 2026, gồm mức trừ doanh thu và giảm 30% thuế TNCN đủ điều kiện

Doanh thu mỗi năm

đ

Tổng tiền bán hàng, cung cấp dịch vụ cả năm (gồm cả bán trên sàn).

800tr1 tỷ1,5 tỷ2 tỷ3 tỷ5 tỷ

Nhập doanh thu theo

NămQuý ×4Tháng ×12

Ngành nghề

Bán hàng hóaGTGT 0,8%*TNCN 0,5%Ngành trong bảng thuế

Bán trên sàn thương mại điện tửShopee, TikTok Shop, Lazada… có chức năng thanh toán

Giảm 30% thuế TNCNCá nhân cư trú, doanh thu năm không quá 10 tỷ đồng, kỳ 2026 và 2027 (khoản 2 Điều 2 Nghị định 398/2026/NĐ-CP). Tắt để xem số trước giảm.

Chi phí có hóa đơn, chứng từ (năm) · tùy chọn

đ

Nhập để so sánh với cách tính TNCN theo thu nhập. Để trống nếu không theo dõi chi phí.

60% doanh thu70% doanh thu80% doanh thu90% doanh thu

Tổng thuế/năm · TNCN theo tỷ lệ doanh thu

13.750.000đ

Tạp hóa: GTGT 0,8% (đã giảm 20%) + TNCN 0,5% trên phần vượt ngưỡng (đã giảm 30%)

GTGT

12.000.000đ

TNCN (đã giảm 30%)

1.750.000đ

Mỗi quý

3.437.500đ

Mỗi tháng

1.145.833đ

Chọn tính TNCN theo tỷ lệ doanh thu hoặc theo thu nhập

% doanh thu / thu nhập

1,5 tỷ

01 tỷ3 tỷ

Không nộp GTGT, TNCN% doanh thu hoặc thu nhậpChỉ theo thu nhập

GTGT giảm từ 1% xuống 0,8%: đã giảm 20% theo NĐ 174/2025 đến 31/12/2026 cho doanh thu có xuất hóa đơn. Công cụ giả định toàn bộ doanh thu thuộc diện giảm GTGT và đã xuất hóa đơn; phần không thuộc diện giảm hoặc không xuất hóa đơn tính đủ 1%. Hộ có nhiều hoạt động nên tách doanh thu theo từng nhóm.

Đã trừ khoản giảm 30% thuế TNCN

Cá nhân cư trú kinh doanh, gồm hộ kinh doanh, có doanh thu năm không quá 10 tỷ đồng được giảm 30% số thuế TNCN phải nộp của kỳ tính thuế năm 2026 và năm 2027, không phân biệt cách tính TNCN (khoản 2 Điều 2 Nghị định 398/2026/NĐ-CP, hướng dẫn Nghị quyết 43/2026/QH16). TNCN trước giảm 2.500.000 đồng, được giảm 750.000 đồng, còn phải nộp 1.750.000 đồng. Hộ kê khai giảm theo Mẫu số 01 tại Phụ lục Nghị định 398/2026/NĐ-CP, nộp kèm tờ khai thuế. Doanh thu thực tế cả năm vượt 10 tỷ đồng thì không được giảm và phải nộp bổ sung số đã giảm.

TNCN theo tỷ lệ doanh thu

Tỷ lệ % trên doanh thu

Áp dụng mặc định

TNCN = 0,5% × phần doanh thu vượt 1 tỷ đồng (Luật 109/2025 Điều 7 khoản 3 điểm a)

GTGT

12.000.000đ

TNCN trước giảm

2.500.000đ

Giảm 30% TNCN

-750.000đ

Tổng/năm

13.750.000đ

TNCN theo thu nhập

Theo thu nhập (lãi)

TNCN = 15% × (doanh thu - chi phí)

Nhập chi phí có hóa đơn để tính. Cách này nộp ít hơn khi chi phí vượt khoảng 1.483.333.000 đồng (98,89% doanh thu).

Cả hai cách tính đều được giảm 30% số thuế TNCN phải nộp vì doanh thu năm không quá 10 tỷ đồng (khoản 2 Điều 2 Nghị định 398/2026/NĐ-CP).

Mức chi phí để hai cách tính cho cùng số thuế

1.483.333.000đ · 98,89% doanh thu

Chi phí 0Bằng doanh thu

Theo tỷ lệ doanh thu nộp ít hơnTheo thu nhập nộp ít hơn

Nếu chi phí có hóa đơn cả năm vượt mức này, tính TNCN theo thu nhập sẽ nộp ít hơn. Cách tính mức này: doanh thu - TNCN theo tỷ lệ doanh thu ÷ 15%.

Xem thuế theo kỳ

TNCN theo tỷ lệ doanh thu - khai và nộp theo quý

Kỳ	GTGT	TNCN	Tổng
Cả năm	12.000.000đ	1.750.000đ	13.750.000đ
Mỗi quý	3.000.000đ	437.500đ	3.437.500đ
Mỗi tháng	1.000.000đ	145.833đ	1.145.833đ

Việc cần làm

1. Bước 1: Chọn cách tính TNCN (theo tỷ lệ doanh thu hoặc theo thu nhập) khi khai thuế. Cách tính theo thu nhập yêu cầu sổ kế toán, hóa đơn chi phí đầy đủ và phải áp dụng ổn định 2 năm liên tục.
2. Bước 2: Nếu doanh thu thực tế cả năm vượt 3 tỷ, từ năm sau bắt buộc chuyển sang tính TNCN theo thu nhập (NĐ 68/2026 Điều 4).
3. Bước 3: Khai thuế theo quý, hạn nộp ngày cuối cùng của tháng đầu quý sau. Xem hạn khai và nộp thuế
4. Bước 4: Kê khai giảm 30% thuế TNCN theo Mẫu số 01 tại Phụ lục Nghị định 398/2026/NĐ-CP, nộp kèm tờ khai thuế quý, 6 tháng hoặc năm (điểm a khoản 4 Điều 2). Nếu doanh thu thực tế cả năm vượt 10 tỷ, hộ không được giảm và phải nộp bổ sung số đã giảm theo Mẫu số 03 (điểm c khoản 4 Điều 2).
5. Bước 5: Doanh thu trên 1 tỷ: thường phải dùng hóa đơn điện tử có mã hoặc khởi tạo từ máy tính tiền; kiểm tra các trường hợp không phải sử dụng tại Điều 7 Nghị định 254/2026/NĐ-CP. Cách dùng hóa đơn điện tử

Sao chép kết quảChia sẻ

Tính chi tiết thuế hộ kinh doanh

Ước tính tham khảo theo quy định hiệu lực ngày 01/07/2026, không phải tư vấn thuế. Số phải nộp chính thức do cơ quan thuế/BHXH xác định. Xem phương pháp tính và nguồn pháp lý.

7. Lỗi thứ sáu: Lấy lương tối thiểu vùng làm mức sàn đóng BHXH

Lương tối thiểu vùng và mức tiền lương làm căn cứ đóng BHXH bắt buộc thấp nhất là hai khái niệm khác nhau.

Khoản 1 Điều 4 Nghị định 293/2025/NĐ-CP quy định lương tối thiểu tháng Vùng I từ ngày 01/01/2026 là 5.310.000 đồng. Đây là mức lương tối thiểu áp dụng cho người lao động làm việc theo hợp đồng lao động theo phạm vi và điều kiện của nghị định.

Trong khi đó, điểm đ khoản 1 Điều 31 Luật BHXH 41/2024/QH15 quy định tiền lương làm căn cứ đóng BHXH bắt buộc thấp nhất bằng mức tham chiếu. Theo khoản 2 Điều 5 Nghị định 158/2025/NĐ-CP và Nghị định 161/2026/NĐ-CP, mức tham chiếu từ ngày 01/07/2026 là 2.530.000 đồng.

Vì thế, không thể mặc định mọi mức lương đóng BHXH dưới 5,31 triệu đồng tại Vùng I đều phải nâng lên 5,31 triệu đồng.

Ví dụ, một người làm việc không trọn thời gian có mức lương tháng hợp pháp là 4 triệu đồng và thuộc diện đóng đủ BHXH, BHYT, BHTN. Giả định đây là tiền lương làm căn cứ đóng cả ba loại bảo hiểm, kỳ tháng 07/2026.

Theo quy định đóng BHXH tại Điều 33, Điều 34 Luật 41/2024/QH15, BHYT tại Điều 13 Luật BHYT, BHTN tại Điều 33 Luật Việc làm 74/2025/QH15 và mức đóng tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp thông thường theo Điều 4 Nghị định 58/2020/NĐ-CP:

Người lao động bị tính cao hơn 137.550 đồng và doanh nghiệp bị tính cao hơn 281.650 đồng mỗi tháng.

Phép thử này chỉ phù hợp với hợp đồng có mức lương 4 triệu đồng hợp pháp, chẳng hạn công việc không trọn thời gian đáp ứng quy định về tiền lương tối thiểu theo giờ. Doanh nghiệp vẫn không được trả lương thấp hơn mức tối thiểu tháng cho người làm đủ thời giờ bình thường.

8. Lỗi thứ bảy: Không tách đúng hai giai đoạn của năm 2026

Một số phép tính sử dụng trọn bộ số liệu của tháng 06 cho cả năm. Số khác lại cho rằng biểu thuế TNCN 5 bậc chỉ bắt đầu từ tháng 07/2026.

Cả hai cách đều không phù hợp khi xác định nghĩa vụ theo đúng kỳ.

• Biểu thuế 5 bậc: áp dụng từ kỳ tính thuế 2026 theo khoản 2 Điều 29 Luật 109/2025/QH15.
• Giảm trừ gia cảnh 15,5 triệu đồng và 6,2 triệu đồng: áp dụng từ kỳ tính thuế 2026 theo Nghị quyết 110/2025/UBTVQH15.
• Trần BHXH, BHYT 50,6 triệu đồng: chỉ áp dụng từ ngày 01/07/2026 theo Nghị định 161/2026/NĐ-CP kết hợp Luật BHXH và Luật BHYT.

Bảng sau giả định người lao động làm việc tại Vùng I, một người phụ thuộc hợp lệ, đóng bảo hiểm trên toàn bộ lương gross và không có khoản thu nhập đặc biệt.

Với lương 30 triệu đồng, kết quả ở hai giai đoạn giống nhau vì lương chưa chạm trần đóng bảo hiểm.

Từ mức lương 50 triệu đồng, sự thay đổi của trần BHXH, BHYT bắt đầu ảnh hưởng đến số bảo hiểm và thuế.

Để quyết toán thuế năm 2026, số bảo hiểm được trừ khi xác định thu nhập tính thuế phải là số thực tế đã đóng theo từng tháng, căn cứ khoản 2 Điều 8 Luật 109/2025/QH15. Không nên lấy số bảo hiểm tháng 12 nhân cho cả năm khi tiền lương hoặc mức đóng đã thay đổi.

9. Hai kết quả khác nhau chưa chắc có một kết quả sai

Trước khi kết luận một công cụ tính thuế sai, cần xem lại các dữ liệu đầu vào.

Có những trường hợp cùng lương gross nhưng kết quả thực sự phải khác nhau.

Khác vùng làm việc. Khoản 2 Điều 34 Luật Việc làm 74/2025/QH15 quy định mức tiền lương làm căn cứ đóng BHTN tối đa bằng 20 lần lương tối thiểu tháng của vùng tại thời điểm đóng. Vì vậy, người có lương cao tại Vùng I và Vùng IV có thể đóng BHTN khác nhau.

Khác mức lương đóng bảo hiểm. Khoản 1 Điều 31 Luật BHXH 41/2024/QH15 quy định các thành phần tiền lương làm căn cứ đóng BHXH bắt buộc. Tổng thu nhập thực nhận không phải lúc nào cũng chính là lương đóng bảo hiểm.

Khác khoản thu nhập không tính thuế. Một số khoản thu nhập, phụ cấp hoặc tiền làm thêm giờ có cách xử lý thuế riêng theo Điều 3, Điều 4, Điều 8 Luật 109/2025/QH15 và quy định hướng dẫn tại Nghị định 253/2026/NĐ-CP. Không nên gom mọi khoản nhận được vào một nhóm rồi tự động miễn thuế.

Khác dữ liệu người phụ thuộc. Có người phụ thuộc trên thực tế chưa đủ để áp dụng giảm trừ trong mọi hồ sơ. Cần đáp ứng điều kiện, thủ tục theo Điều 10 Luật 109/2025/QH15 và quy định hướng dẫn.

Khác quy tắc làm tròn. Hai phép tính có thể chênh vài đồng vì làm tròn từng khoản bảo hiểm hoặc làm tròn ở bước cuối. Chênh lệch lớn hàng trăm nghìn đồng thường cần kiểm tra lại căn cứ tính trước khi quy cho làm tròn.

Đối với hộ kinh doanh, còn phải so sánh cùng ngành nghề, phương pháp tính thuế, loại hàng hóa đủ điều kiện giảm GTGT và chính sách giảm TNCN từ kinh doanh. Hai phép tính khác phương pháp sẽ không có cùng đáp số, dù đều tuân thủ pháp luật.

10. Bộ phép thử nhanh để kiểm tra công cụ tính thuế năm 2026

Một bộ phép thử đơn giản với các dữ liệu rõ ràng thường đủ để phát hiện những mức chưa cập nhật.

Các phép thử tiền lương dưới đây sử dụng Vùng I, kỳ tháng 07/2026, lương đóng bảo hiểm bằng lương gross, người lao động thuộc diện đóng đủ ba loại bảo hiểm và không có khoản thu nhập đặc biệt.

Đối với hộ phân phối hàng hóa, giả định toàn bộ doanh thu đủ điều kiện giảm mức tỷ lệ GTGT xuống 0,8%, áp dụng phương pháp tính TNCN theo tỷ lệ doanh thu và cá nhân cư trú đủ điều kiện giảm 30% TNCN năm 2026:

Trong phép thử lương 30 triệu đồng không có người phụ thuộc, một vài đáp số còn giúp nhận diện nguyên nhân:

• 635.000 đồng: phù hợp với các giả định của phép thử.
• 952.500 đồng: dấu hiệu vẫn dùng biểu thuế 7 bậc.
• 1.085.000 đồng: dấu hiệu dùng giảm trừ bản thân 11 triệu đồng nhưng đã chuyển sang biểu 5 bậc.

Còn ở hộ doanh thu 1,5 tỷ đồng, kết quả 2,5 triệu đồng TNCN không nhất thiết là sai ở bước tính thuế ban đầu. Đó là số thuế trước khi áp dụng giảm 30%. Một kết quả thể hiện nghĩa vụ phải nộp sau giảm nhưng vẫn giữ nguyên 2,5 triệu đồng cần được kiểm tra thêm.

Trình tự kiểm tra khi kết quả không khớp

Đối chiếu lần lượt theo thứ tự sau:

1. Xác nhận kỳ tính thuế là năm nào, tháng nào; phân biệt số thuế tạm khấu trừ và số xác định khi quyết toán.
2. Kiểm tra vùng, lương gross và tiền lương làm căn cứ đóng từng loại bảo hiểm.
3. Kiểm tra số người phụ thuộc được giảm trừ hợp lệ.
4. Đối chiếu tổng bảo hiểm, thu nhập chịu thuế và thu nhập tính thuế.
5. Kiểm tra biểu thuế, ngưỡng doanh thu, phương pháp tính và các khoản giảm thuế.
6. Cuối cùng mới so sánh số thuế hoặc lương net.

Cần phân biệt rõ: thu nhập chịu thuế là thu nhập thuộc phạm vi tính thuế theo quy định, còn thu nhập tính thuế là số được xác định sau các khoản được trừ theo luật. Giảm trừ gia cảnh cũng không phải là khoản thuế đã khấu trừ. Khoản thuế được giảm 30% của hộ kinh doanh lại là bước giảm trực tiếp trên số thuế TNCN phải nộp đủ điều kiện.

Giữ đúng thứ tự này giúp bạn tìm ra chênh lệch phát sinh ở bước nào.

Kết luận

Khi kiểm tra thuế hộ kinh doanh năm 2026, hãy nhớ mốc 31/01/2027 để đối chiếu nghĩa vụ thông báo doanh thu năm 2026 đối với trường hợp thuộc diện thông báo theo khoản 1 Điều 8 Nghị định 68/2026/NĐ-CP đã sửa đổi. Với thuế tiền lương, cần giữ số bảo hiểm thực đóng của từng tháng trong năm để phục vụ quyết toán, thay vì dùng một mức trần cho cả năm.